فناوری آموزشی

توکل از دیدگاه قرآن

مفهوم توکل
توکل از ماده «وکل» به معنی واگذار کردن است و در صورتی که با کلمه «علی» متعدی شود به معنی اعتماد است.
در قرآن و روایات غالبا توکل با کلمه «علی الله» استعمال شده .توکل به معنای واگذاری کارها به دیگری هست.در حقیقت کسیکه کاری را باید انجام بدهد اما قادر به انجام دادن آن به خوبی نیست کارهای خود را به دیگری واگذار می نماید.در این نظام خلقت هیچ انسانی قادر نیست موفقیتهای خودش را مستقیما بدست آورد.بلکه در مواقعی چند لازم است تا دیگری را در کار خود سهیم نماید.با این بیان انسان باید بخشی از کارهای را  که مطابق با قدرت او نیست  به خداوند واگذار نماید.پی حقیقتا  توکل به خدا این نیست که انسان کاملا گردن خود را از وضایف مبری کند.بلکه آن چیزهای که مربوط به خداوند می باشد را به عهد خداوند انسان واگذار  کند و آن مورادی که مربوط به خود انسان می شود را انسان باید مستقیما به انجام برساند.توکل بسیاری از صفات زشت مانند حرص، حسد، دنیا‌پرستی، بخل و تنگ‌نظری را از انسان دور می‌سازد چرا که وقتی تکیه‌گاه انسان خداوند قادر باشد. دیگر جایی برای او صاف رذیله وجود ندارد.
خداوند در باره توکل در قرآن می فرماید:وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
و او را از جايى كه گمان ندارد روزى مى‏دهد؛ و هر كس بر خدا توكّل كند، كفايت امرش را مى‏كند؛ در بعضی روایات بیان شده است.
بین توکل و معرفت به خدا و ایمان به او رابطه مستقیمی وجود دارد.
توکل، برخلاف تصور برخی به معنی دست روی دست گذاشتن و سستی و تنبلی نیست
هیچ گونه تزلزلی در پیمودن راه به خود را نمی دهد و نتیجه امور را به خداوند واگذار می نماید.

حقیقت توکل:

 محل توکل قلب انسانست , توکل بزرگترین مقام است زیرا کسی که خداوند کفایت امور او را کند و او را دوست بدارد و مراعات حالش را نماید به تحقیق فائز گردیده است و خداوند سرزنش فرموده کسی را که توجه به غیر او داشته باشد چنان که می‌فرماید: «آیا خداوند کفایت امر بنده خود نمی‌کند که به دیگری توجه می‌کنند.
زمینه ها و مصادیق توکل
برانسان است که در همه امور،خرد و كلان به خداوند توکل نماید و او را وکیل خود گردند،
در قرآن کریم برخی از امور به صورت مشخصی به عنوان اموری که مومنان به آن توکل کرده اند
یا خداوند از مومنان خواسته است که در آن امور توکل کنند.آمده است که عبارتند از:
۱- صلاح جامعه (هود-۸۸(

۲-تبلیغ و اجرای امور الهی و رسالت (یونس- ۷۱

3-صبر و تحمل در برابر اذیت و آزار (ابراهیم-۱۲)

4-تصمیم گیریهای حساس و مهم و اعمال مدیریت اجتماعی (آل عمران-۱۵۹)
۵-دفع توطئه و مکر دشمنان (نساء-۸۱(
6-جنگ روانی و شایعه سازی دشمنان (آل عمران-۱۲۳-۱۲۲)
7-روزی (طلاق ۲و۳)
8-صلح و تصمیم گیری درباره آن )انفال-۶۱)
-9 هجرت (نحل-۴۱و۴۲(
اینها مواردی بود که در قرآن کریم به عنوان خاص در لزوم توکل وارد شده
توكل در قرآن يكي از اركان ايمان شمرده ميشود، به عبارت ديگر همانطوري كه لازمه توكل به خدا ايمان داشتن به وجود او ميباشد از نشانههاي ايمان توكل به او خواهد بود از اين روست كه قرآن مؤمنين را به توكل كردن بر خدا امر نموده است. «... و عَلَي اللّهِ فَليَتَوَكَّلِ المُؤمِنون»توكل همراه با تقوي عين استقلال و فرار از وابستگي به ديگران ميباشد.

عناوين استخراج شده ازآيات توکل

1- توکل وسيله اي براي غلبه بر نفاق دروني انسان // آيه 81 نساء             

2- توکل و صفات اکتسابي انساني و کفالت خدا  // آيه 171 نساء                                                

3- توکل وتوحيد به خداوند که حق است درهمه شئون // آيه 102انعام و51 توبه و 56 هود        

4- توکل و بازداشتن انسان از کفر و شرک و نفاق ورزيدن // آيات 107 انعام و 189 اعراف و  48 احزاب

5- توکل با قرائت قرآن براي افزايش ايمان و ترس از ارتکاب گناه // آيه 2 انفال                                             

6 -  توکل و نداشتن باور پوچ در نفاق  با داشتن توانايي // آيه 49 انفال          

7- توکل و شنوايي و دانايي با قواي دروني و بيروني // آيات 61 انفال  و 38 زمر

8- توکل عامل روزي حلال وآشکار، مخالف باکسي نيست بلکه اصلاح اموراست   //آيه 8 هود   

9- توکل باعث بروزاسرارآسمان وزمين است ومتوکل معجزه مي کند // ايات 123 هود و 11 ابراهيم

 

و روایت است که خدای تعالی فرموده : «هر کس به من اعتماد و توکل کند و از مخلوق من روگردان باشد ضامن روزیش می‌گردانم آسمان و زمین را و اگر مرا بخواند اجابتش می‌کنم و اگر چیزی طلب کرد به او عطا می‌نمایم و اگر طلب کفایت امور کرد کفایتش خواهم کرد. و هر که اعتماد و توکل به مخلوق کرد اسباب روزیش را از آسمان و زمین قطع می‌کنم و اگر مرا خواند اجابتش نکنم و اگر چیزی سوال کرد به او ندهم و اگر درخواست کفایت امور کرد کفایتش نکنم.

راه های رسیدن به توکل:

یکی از راههای مؤثری که به توکل می‌رسیم اعتقاد و ایمان به خداوند است که ما بدانیم همه چیز در این عالم مستند به ذات پاک خداست، سر‌چشمه‌ی اصلی اوست، تأثیر هر عاملی به فرمان او می‌باشد و هم از فضل و کرم او بهره می‌گیرند.

درجات توکل:

یکی از عمده‌ترین اسباب توکل ایمان و یقین به ذات پروردگار یکتاست هر اندازه ایمان خداوند بیشتر باشد فرد توکل بیشتری دارد مانند زمانی که حضرت ابراهیم بر فراز منجنیق آماده برای پرتاب در آتش می‌شد از فرشتگان چیزی نخواست و هنگامی که از او پرسیدند آیا حاجتی داری؟ گفت: دارم نه به شما و هنگامی که به او گفته شد حاجتت را از خدا بخواه و نجات خود را از وی طلب کن گفت:
«علم خداوند به حال فی، مرا از سؤال کردن بی نیاز می‌کند...

و این درجه از توکل در میان مردم بسیار کم است و از مقام صدیقین می‌باشد و این مخصوص کسانی است که در برابر ذات پاک خدا مبهوتند و غرق صفات جمال و حلال او هستند. »

کسانی که بر روی علم، اخلاق کار می‌کنند توکل را به سه درجه تقسیم می‌کنند:

نخست اینکه اعتماد و اطمینان انسان نسبت به خداوند مانند کسی است که وکیل لایق و دلسوزی دارد که خود را به او وا می‌گذارد این ضعیف‌ترین نوع توکل است.

دوم اینکه حال او در وابستگی به پروردگار مانند کودکی است که احتیاج به مادر دارد و تمام نیاز‌های خود را از مادر می‌خواهد و فوراً با گریه مادر را صدا می‌زند این درجه‌ی متوسط است که غرق عنایات حق است و جز او را نمی‌بیند و مشکلات را به غیر او نمی‌گوید.

مرحله سوم که بالاترین درجه را داراست این است که در برابر خدا هیچ‌گونه اراده‌ای از خود نداشته باشد هر‌چه خدا بخواهد همان مطلوب اوست و هر‌چه پروردگار نخواهد مورد بی‌اعتنایی اوست.

آثار توکل
در قرآن کریم برای توکل آثاری بیان شده که گویای اهمیت و جایگاه آن دراندیشه توحیدی است.
یکی از آثار بسیار مهم توکل، آرامش می باشد.
خداوند در آیه ۱۷۳ آل عمران می فرماید:
کسانی که مردم به آنها گفتند، گروهی ضدشما جمع شده اند از آنها بهراسید،
نه تنها نهراسیدند، ایمانشان نیز افزایش یافت و گفتند: خداوند ما را بس است که او بهترین وکیل است».

هنگامی که انسان آیه شریفه و من یتو کل علی‌الله فهو حسبه را زمزمه می‌کند خود را سر‌شار از موفقیت و بی‌نیازی می‌بیند. از سویی دیگر توکل بر خدا نور امید بر دل می‌پاشد و به خاطر آن توان و استعداد انسان شکوفا می‌گردد و خستگی راه بر او چیره نمی‌شود و در همه حال احساس آرامش می‌کند.
توکل بر خدا هوش و قدرت تفکر را می‌افزاید و روشن بینی‌ خاصی به انسان می‌دهد زیرا قطع نظر از برکات معنوی این فضیلت، سبب می‌شود انسان در مشکلات دستپاچه و وحشت زده نشود و قدرت بر تصمیم‌گیری را حفظ کند و نزدیک‌ترین راه درمان و حل مشکل را بیابد.
علی علیه‌السلام چنین می‌فرمایند:
کسی که به خدا توکل کند تاریکی شبهات برای او روشن می‌شود و اسباب پیروزی او فراهم می‌گردد و از مشکلات رهایی می‌یابد.
حدیث طبقه بندی احادیث توکل به خدا

پیامبر اکرم(ص) از جبرئیل پرسید: توکل چیست؟
جبرئیل گفت: توکل عبارت است از:
علم به اینکه مخلوق نه ضرر می زند و نه نفع می رساند، نه می بخشد و نه باز می دارد (توکل) مایوس بودن از خلق است۳.
وقتی که بنده چنین باشد جز برای خدا کار نمی کند و جز به خدا امید ندارد
و از غیر خدا نمی ترسد و به احدی جز خدا چشم طمع نمی دوزد.
پیامبر اکرم (ص)-كسى كه دوست دارد قـوى ترين مردم باشد بايد بر خدا توكّل كند.

امام محمد باقر (علیه السلام)

. كسى كه بر خدا توكّل كند مغلوب نمى شود و كسى كه به خدا پناهنده شود شكست نمى خورد.

امام کاظم (علیه السلام)

علىّ بن سويد مى گويد از امام هفتم عليه السلام تفسير آيه وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ را پرسيدم ، فرمود :
توكل داراى مراتب گوناگون است . از جمله درجات توكل آن است كه در تمام امورت بر خدا توكل كنى و از آنچه خدا نسبت به تو انجام داده راضى باشى و بدانى كه خدا جز خير و فضيلت براى تو نمى خواهد و نيز بدانى كه در تمام اين امور اختيار با اوست . پس با واگذار كردن امور به او بر خدا توكل داشته باش.

نتيجه توكل به خدا

توكل به خداوند متعال پيامدهاى مثبتى در زندگى فردى و اجتماعى انسانها دارد كه براى اختصار فقط به چندى از اين ثمرات و فوايد توكل در اينجا اشاره مى‏شود.

1ـ آرامش و اطمينان قلبى

يكى از فوايد داشتن توكل، آرامش درونى و اطمينان قلبى است كه در سايه توكل به انسان دست مى‏دهد. حضرت رسول «ص» كه در توكل به خداوند متعال نمونه بود چنان حالتى يافته بود كه وقتى ابوبكر در غار دچار ترس شده بود وفكر مى‏كرد كه كافران آنان را پيدا خواهند كرد با آرامش به ابوبكر گفت نگران نباش خداوند با ماست

2ـ قوت و نيرومندى

از ديگر فوايد توكل داشتن قوتِ قلب و نيرومندى در تصميم‏گيرى است . چنانكه در حديثى از حضرت رسول «ص» نقل شده است.كسى كه دوست دارد محبوبترين مردم باشد از خدا تقوى پيشه كند، و كسى كه مى‏خواهد قوى‏ترين مردم باشد به خداوند توكل نمايد، و كسى كه مى‏خواهد غنى‏ترين باشد بدانچه در پيش خداست مطمئن‏تر از آن باشد كه در نزد خودِ اوست.

3ـ عزت نفس

از ديگر ثمرات توكل به خدا عزت و سربلندى در بين مردم است. فرد متوّكل چون به خدا تكيه مى‏كند غناىِ نسبى از مردم دارد و بخاطر رسيدن به مال و مقام از مردم التماس نمى‏كند لذا عزت و سربلندى‏اش حفظ مى‏شود. از همه مهمتر چون خداوند عزيز است پناهنده خود را نمى‏گذارد كه به ذلت و خوارى دچار شود. خداوند در قرآن مى‏فرمايد:«وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلىَ اللَّهِ فَأنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»يعنى هر كه به خدا توكل كند او را عزيز (پيروزمند) و حكيم خواهد يافت.در تفسير اين آيات بيشتر مفسرين نوشته‏اند، چون خداوند عزيز است نمى‏گذارد كه پناهنده او (توكل كننده بدو) دچار ذلت و خوارى گردد.. از ديگر نتايج توكل، راحتى و آرامش، داشتن رضايت از زندگى و خشنودى و خوش‏بينى و اميدوار بودن به آينده است كه بخاطر رعايت اختصار از شرح و بسط آنها صرف نظر مى‏كنيم.

 ارائه دهنده :لیلا بختیاری

 


تصاوير جديد زيباسازی وبلاگ , سايت پيچك » بخش تصاوير زيباسازی » سری ششم www.pichak.net كليك كنيد

+ نوشته شده در  سه شنبه هفتم اردیبهشت 1389ساعت 7:41 بعد از ظهر  توسط لیلا بختیاری  |